MIMOSZKOLNIE | Blog o edukacji i szkolnictwie.

Jun/10

28

Agnieszka Dziemianowicz-Bąk: Problemy z etyką

Orzeczenie Trybunału w Strasburgu w sprawie etyki w polskich szkołach głosi, że brak możliwości uczęszczania na lekcje z tego przedmiotu zamiast na lekcje religii jest dyskryminacją i narusza gwarancje  wolności myśli, sumienia i wyznania, jakie daje Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Niewątpliwie podkreślane przez Trybunał ujawnianie światopoglądu ucznia, który nie uczęszcza ani na religię (bo nie jest katolikiem), ani na etykę (bo w jego szkole nie jest ona nauczana) poprzez stawianie w miejscu oceny  z tych przedmiotów „kreski” jest przykładem łamania obowiązujących norm prawnych. Chcąc jednak kwestię rozważyć  nie tylko z punktu widzenia (nie)zgodności  z prawem, warto postawić pytanie, czy w ogóle sytuacja, w której jako alternatywę prezentuje się możliwość uczęszczania na lekcje religii (rzymskokatolickiej) z jednej  i etyki z drugiej, nawet, gdy istnieje realny wybór pomiędzy tymi przedmiotami, sama w sobie nie jest problematyczna? Warto zastanowić się, co „mówi nam” sytuacja, w której jako przedmioty alternatywne przedstawia się religię i etykę.

Etyka nie dla katolika

W szkołach, w których etyka jest nauczana jako alternatywa dla religii, lekcje z tego przedmiotu odbywają się równolegle do lekcji katechezy. Konieczność wyboru pomiędzy uczęszczaniem na lekcje religii a udziałem w lekcjach etyki  sprawia, że uczniowie wyznający wiarę kościoła rzymskokatolickiego nie są rozważani jako potencjalnie zainteresowani namysłem etycznym. „Chodzisz na religię? Etyka Ci niepotrzebna, etyka Cię nie dotyczy”. Taki ukryty w alternatywie religia/etyka komunikat można interpretować na dwa sposoby: Albo uczeń wierzący etyki nie potrzebuje, bo jego wiedza na temat sfery moralności jest za sprawą lekcji religii kompletna, albo, jako osoba wierząca, starająca się żyć zgodnie z wyraźnie określonym systemem norm i  wartości, na poszerzenie swej wiedzy i poznanie odmiennych systemów aksjo-normatywnych nie zasługuje. Interpretacja pierwsza sugeruje religijną indoktrynację, druga – dyskryminację.

Etyczny kamuflaż

Inny, zawarty w omawianej alternatywie komunikat przedstawia się następująco:  Istnieje jedna (rzymskokatolicka) religia, której, jeśli ktoś uczyć się nie chce, to nie musi. Żeby jednak “nie było widać”, że nie jest katolikiem, powinien w tym czasie zajmować się zupełnie czymś innym, za co zostanie wystawiona mu ocena, o której patrząc na świadectwo nie będzie wiadomo, czy jest oceną z religii, czy też oceną z „zupełnie czegoś innego”.

Etyka rzeczywiście jest takim „zupełnie innym czymś”  – nie jest religią, jest filozofią,  odmiennym typem narracji. Jednak „czymś zupełnie innym” jest też gra w golfa, gotowanie, wykonywanie przysiadów itp. Z punktu widzenia nieujawniania światopoglądu poprzez ocenę na świadectwie możemy z powodzeniem zastąpić alternatywę religia/etyka alternatywą religia/golf. W jednym i w drugim przypadku nie będzie wiadomo, czy ktoś jest katolikiem, czy nie. Funkcja etyki jako alternatywy dla religii zostaje sprowadzona do ukrywania nie-katolików, co powoduje, że etyka nie jest postrzegana jako samodzielnie wartościowy rodzaj refleksji.

Prawdziwą alternatywą dla lekcji religii rzymskokatolickiej byłyby lekcje innych religii. Nie ma jednak powodów, dla których miałyby odbywać się w szkole – poszczególne wyznania są sobie w stanie świetnie poradzić z edukacją wiernych za pomocą własnych instytucji. Co więcej, jak wskazuje decyzja Trybunału, sytuacja nauczania religii w szkole może prowadzić do dyskryminacji osób niereligijnych. Dlatego zamiast walczyć o równowagę dla religii, zwolennicy neutralnej światopoglądowo szkoły powinni dołożyć wszelkich starań, by religię ze szkół wyprowadzić. Dopiero wtedy nauczanie etyki, o ile nie zniknęłoby ze szkół całkowicie, miałoby szanse uzyskać samoistny sens i wartość.

Na podobny temat:

Drugi koniec kijaReligia czy etyka? – źle sformułowana alternatywa

Dziennik ŁódzkiGrupa łódzkich ateistów występuje przeciw katechezom w szkołach

Tags: , , ,

Brak komentarzy.

Zostaw odpowiedź

Poprzedni:

Następny:

/