MIMOSZKOLNIE | Blog o edukacji i szkolnictwie.

Feb/11

3

„Alarm dla edukacji – komercjalizacja szkolnictwa wyższego” 24.01.2011 – relacja z debaty

24 stycznia odbyła się we Wrocławiu debata na temat szkolnictwa wyższego, zorganizowana przez Demokratyczne Zrzeszenie Studenckie w ramach cyklu „Alarm dla edukacji – komercjalizacja szkolnictwa wyższego”. W dyskusji, która dzięki gościnie Interdyscyplinarnej Grupy Gender Studies miała miejsce w Instytucie Filologii Angielskiej, udział wzięli: dr Jarosław Klebaniuk, psycholog, adiunkt w Instytucie Psychologii UWr i redaktor portalu lewica.pl, dr Paweł Rudnicki, pedagog i politolog, adiunkt w Instytucie Pedagogiki DSW, a także Krzysztof Mroczko, student polonistyki w Kolegium Nauczycielskim we Wrocławiu i przedstawiciel DZS. Debatę poprowadziła Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, doktorantka na Wydziale Nauk Społecznych UWr.

Dyskusja dotyczyła planowanych przez rząd zmian w szkolnictwie wyższym, które w ostatnich tygodniach zostały w większości pozytywnie zarekomendowane przez Sejmową Komisję Edukacji, Nauki i Młodzieży. Szczególna uwaga poświęcona została tym zmianom,  które zarówno w mediach, jak i w środowiskach akademickich budziły największe kontrowersje: wprowadzenie opłat za drugi kierunek studiów, ograniczenie wieloetatowości pracowników naukowych, czy powołanie Krajowych Naukowych Ośrodków Wiodących.

Dr Klebaniuk zwrócił uwagę na kilka aspektów przygotowywanych reform, które w jego ocenie mogłyby poprawić sytuację polskiego szkolnictwa. Podkreślił, że zapowiadane przez ministerstwo zwiększenie ilości grantów i dotacji na działalność badawczą młodych naukowców ma szanse odświeżyć polską naukę, ale pod warunkiem, że granty te przyznawane będą według przejrzystych zasad, bez koterii i kumoterstwa. Pozytywnie ocenił nadchodzącą zmianę warunków przyznawania habilitacji, polegającą na zniesieniu kolokwium habilitacyjnego, które dotychczas pełniło role swego rodzaju rytuału wejścia w ekskluzywny poczet akademickich elit.  Psycholog zwrócił także uwagę, że o ile godna poparcia jest idea ograniczenia wieloetatowości pracowników naukowych uczelni, którą dostrzec można w zapisach projektu nowelizacji Prawo o szkolnictwie wyższym, o tyle jej realizacja wymagałaby w pierwszej kolejności zwiększenia nakładów na szkolnictwo. Przyczyny wieloetatowości Klebaniuk dostrzega bowiem przede wszystkim w niskim wynagrodzeniu pracowników akademickich (jak podkreślił, wysokość wynagrodzenia adiunkta zatrudnionego w państwowej uczelni nie przekracza średniej krajowej). Klebaniuk krytycznie odniósł się do wprowadzanej przez nowelizację możliwości ubiegania się przez uczelnie o status Krajowych Naukowych Ośrodków Wiodących i idące za nim profity finansowe (pierwszeństwo w przydziale grantów, dodatkowe środki na stypendia i dodatki do wynagrodzeń). Zwrócił uwagę na wiążące się z tym zapisem ryzyko stratyfikacji na ośrodki uprzywilejowane i marginalizowane i pogłębiania się dystansów między, i tak już dziś zróżnicowanymi pod względem dysponowania środkami finansowymi, uczelniami. Klebaniuk podkreślił także, że dominującym i przyświecającym większości zapisów postulatem jest postulat zwiększenia konkurencyjności – konkurencyjności uczelni na europejskim i światowym rynku usług edukacyjnych oraz konkurencyjności absolwentów na rynku pracy. Zwrócił uwagę, że wszechobecna zachęta do zwiększania konkurencyjności jest jednocześnie zachętą do rywalizacji, która z psychologicznego punktu widzenia jest szczególnie groźna – na poziomie indywidualnym prowadzić może do kłopotów natury emocjonalnej, na poziomie instytucjonalnym – do niepotrzebnego i niesłużącego rozwojowi absorbowania wysiłków i zasobów w celu budowania pozycji rynkowej.

Krzysztof Mroczko podkreślił, że, z perspektywy studenckiej, najgroźniejszym z proponowanych przez ministerstwo zmian jest wprowadzanie odpłatności za drugi kierunek studiów. Zdaniem studenta odpłatności ta poważnie ogranicza dostęp do edukacji na poziomie wyższym, a także może stanowić pierwszy krok w kierunku wprowadzenia powszechnego czesnego. Jak zauważył, wprowadzenia od 2015 r. współpłatności studentów za studia już dziś domagają się rektorzy zrzeszeni w Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. Zdaniem Mroczko, zapis o odpłatności za drugi kierunek jest wyjściem naprzeciw ich oczekiwaniom. Przedstawiciel DZS zwrócił także uwagę, że reforma nie była i wciąż nie jest konsultowana ze środowiskami studenckimi, a  dotyczące jej konsultacje społeczne miały charakter fasadowy. W opinii Mroczko, nadchodzące zmiany przekształcają uniwersytet w swego rodzaju spółkę handlową i silnie wiążąc uczelnie z rynkiem, a także uprzywilejowując kierunki mające rzekomo zapewnić absolwentom zatrudnienie, nadwyrężają niezależność uczelni. Student podkreślił też brak uczciwości ze strony autorów projektów nowelizacji – zwrócił uwagę, że zdecydowana większość z nich miała zapewniony bezpłatny dostęp do edukacji na poziomie wyższym, dziś natomiast dążą do ograniczenia go poprzez wprowadzanie odpłatności za drugi kierunek studiów. Jako nieuczciwe ocenił także przekonywanie przez ministerstwo obecnych i przyszłych studentów, że wyższe wykształcenie daje gwarancje lub przynajmniej znacząco zwiększa szanse na dobre i stabilne zatrudnienie.

Według dr Rudnickiego, reforma, przedstawiana przez rząd jako szansa na poprawę stanu szkolnictwa wyższego w Polsce, w rzeczywistości nie doprowadzi do znaczącej zmiany jakościowej. Rozwiązania proponowane przez rząd, na przykład w zakresie zwiększania mobilności pracowników naukowych, doprowadzą zdaniem pedagoga jedynie do wytworzenia nowych sposobów radzenia sobie w rzeczywistości akademickiej. Rudnicki podał przykład zapisu uniemożliwiającego zatrudnienie młodego doktora na jego macierzystej uczelni przez okres dwóch lat od uzyskania stopnia naukowego. Jego zdaniem taka regulacja, w założeniach służąca mobilności pracowników naukowych, doprowadzi do wytworzenia się swego rodzaju układu barterowego, w którym uczelnie będą sobie nawzajem „przechowywać” młodych doktorów do czasu, gdy będą oni mogli powrócić na swoje uczelnie. Podobnie jak pozostali uczestnicy debaty, Rudnicki podkreślił także, posługując się przykładem absolwentów szkól niepublicznych, że dla studentów stających przed koniecznością płacenia czesnego, studia stanowią poważne obciążenie finansowe, które niekoniecznie owocuje znalezieniem oczekiwanego zatrudnienia. W kwestii podejścia do finansowania edukacji na poziomie wyższym wypowiedział się także Klebaniuk, zauważając, że autorom reformy towarzyszy błędne założenie co do tego, czym są studia, czy też w ogóle edukacja. Według Klebaniuka tratują oni edukację jako jedno z dóbr konsumpcyjnych, za dostęp do którego odpowiadać powinna jednostka, podczas gdy w rzeczywistości jest to dobro o charakterze inwestycyjnym, dobro w które to państwo powinno inwestować.

Po wypowiedziach panelistów nastąpiła dyskusja osób zgromadzonych na sali. Kontrowersję wzbudził zapis dotyczący Krajowych Naukowych Ośrodków Wiodących – pojawiły się głosy, że możliwość uzyskania statusu KNOW może mieć pozytywny, motywujący wpływ na prace poszczególnych uczelni. W zebranym gronie przeważała jednak opinia, że zapis o KNOW uprzywilejowuje ośrodki już dziś znajdujące się w najkorzystniejszej sytuacji organizacyjnej i finansowej. Podniesiono kwestie nikłego zaangażowania środowisk studenckich w dyskusję nad przyszłym kształtem szkolnictwa wyższego oraz wskazano na kilka możliwych przyczyn takiego stanu rzeczy: brak wiedzy na temat nadchodzących zmian i świadomości ich konsekwencji, ogólny niski poziom zaangażowania społecznego Polaków, dominację i skuteczność dyskursu rywalizacyjnego.

Efektem dyskusji było stworzenie listy mailingowej obecnych na spotkaniu osób oraz deklaracja kontynuacji tego typu spotkań i szerszych działań, mających na celu informowanie środowisk studenckich oraz pozaakademickich o obecnej sytuacji i zbliżających się zmianach w szkolnictwie wyższym, a także przeciwdziałanie ich negatywnym konsekwencjom.

Osoby chętne do udziału w spotkaniach, organizacji dyskusji i działań proszone są o kontakt drogą mailową: kontakt@mimoszkolnie.pl

Tags: , ,

Brak komentarzy.

Zostaw odpowiedź

Poprzedni:

Następny:

/